Жазушы және ақын Сәбит Мұқановтың ескерткіш-мүсіні

Жазушы және ақын Сәбит Мұқановтың ескерткіш-мүсіні

Сәбит Мұқанов (1900-1973 жж.) — қазақ әдебиетінің классигі, жазушы-академик, қоғам қайраткері, төраға, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің 5 шақырылымының депутаты. Ш.Ш.Уәлиханов атындағы ҚазКСР ҒА сыйлығының лауреаты (1966 ж.), Абай атындағы ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1968 ж.). Ленинның екі орденімен және Еңбек Қызыл Тудың екі орденімен, «Құрмет Белгісі» орденімен, медальдармен марапатталған.   

Сәбит Мұқанов – әдебиеттің барлық жанрында еңбек еткен бірнеше жазушылардың бірі. Ол өзінің шығармашылық қызметін поэзиядан бастады. Алғашқы өлеңдер жинағы 1922 жылы басылып шықты.

Оның поэтикалық шығармаларына келесілер жатады: «Көңілім» («Думы», 1917 ж.), «Бостандық» («Свобода», 1919 ж.), «Жұмаштың өлімі» («Смерть Жумаша»), «Альбом», «Балбөпе», «Ақ аю» («Белый медведь»), «Жұпархан». Оның «Сұлушаш» поэмасы (1928 ж.) ең танымал болды. Сондай-ақ, оған композитор Латиф Хамидидің 1940 жылы жазылған «Қазақ вальсі» әнінің мәтіні тиесілі. 

20-шы жылдардың соңында жазушы прозашы және драматург ретінде анықталды.Алғашқы прозалық шығармалардың бірі «Заблудшие» («Адасқандар», орыс тіліндегі аудармасы «Сын бая») романы болып табылады, осы романмен ол 1927-1928 жылдар бойы жұмыс істеді (сондай-ақ, роман орыс тілінде 1931 жылы «Светлая любовь» атауымен жарық көрді).   

Ол сондай-ақ, мынадай романдар мен повестердің авторы болып табылады: «Теміртас» (1935 ж.), «Сырдария» (1948 ж.), «Ботагөз» (1957 ж.) (осы роман бойынша 1958 ж. «Ботагөз» атты фильмі түсірілді), «Өмір мектебі» (1945-1962 жж.) өмірбаяндық романатрилогиясы, Шоқан Уәлиханов туралы «Аққан жұлдыз» романы (1972 ж.). Сонымен қатар ол «Шоқан Уәлиханов», «Сәкен Сейфуллин», «Қашқар кызы» және т.б. пьесалардың авторы. 

1974 жылы оның «Халық мұрасы» этнографиялық еңбегінің қайтыс болғаннан кейінгі басылымы шықты, онда ежелгі халық аңыздары, шежіре, революцияға дейінгі қазақтардың шаруашылығы мен тұрмысы, олардың материалдық және рухани мәдениеті зерттелді.  

Белгілі жазушы және қоғам қайраткері ретінде Сәбит Мұқановтың есімі жыл сайын АҚШ-да шығарылатын «Who is Who» (1969 ж.) («Кто есть кто» 1969 ж.) Халықаралық энциклопедиясына енді. 

Оның шығармалары АҚШ Конгресінің кітапханасында (Вашингтон қ.), Австралияның Ұлттық кітапханасында (Канберра қ.) өз орнын тапты. 

2018 жылы «Сәбит Мұқановтың хаттары» кітабы жарық көрді, оның ішіне 1924-1973 жылдардағы жазушының хаттары мен хат жазысулары енді. 

Жазушы және ақын Сәбит Мұқановтың ескерткіш-мүсіні. Ескерткіш ЮНЕСКО қамқорлығымен мерейтойлық іс-шаралар аясында 2000 жылы (жазушының жүз жылдығына) ашылды.